Estímase que nos últimos 30 anos Galicia perdeu un 20 % da súa superficie agraria útil (SAU) e ten neste momento cerca de 900 000 hectáreas a matogueira, mentres a falta de terra é un dos maiores problemas para as explotacións que seguen en activo. A nosa comunidade perdeu nos últimos 30 anos aproximadamente 150 000 hectáreas produtivas, un 20 % da súa SAU. Aproximadamente, a SAU utilizada actualmente en Galicia estaría algo por debaixo das 700 000 hectáreas, o que representa menos dunha cuarta parte do territorio total da comunidade.
Persoas agricultoras e gandeiras que se xubilan, explotacións que pechan a súas portas e terras de cultivo que quedan no abandono ou, no mellor dos casos, acaban facéndose plantacións forestais de todo tipo. Esta é a realidade do campo galego durante os últimos trinta anos. Realidade que algúns non queren coñecer.
Segundo especialistas, o 40 % da superficie de Galicia sería apta para o cultivo do millo, pero só a metade tería unha aptitude boa para cultivos esixentes como este. Os expertos afirman que a urbanización de terras agrícolas, as plantacións forestais e o abandono son os factores que reducen a SAU. As pequenas explotacións, con menor marxe de beneficio e máis expostas aos baixos prezos do mercado agrario, sucumben fronte as explotacións que gañan músculo, que dispoñen de máis terra e dimensión, que aguantan máis.
O campo galego encolle co envellecemento das persoas agricultoras e a falta de remuda xeracional polas dificultades para competir nun mercado aberto e competitivo, con prezos baixos e con gastos altos obrigados polas normativas comunitarias. Do ano 2013 ao ano 2023 pasamos de 77 663 explotacións agrarias a 43 509. Das 34 154 explotacións menos dedicadas ao cultivo da terra, segundo datos do Instituto Nacional de Estadística (INE): 18 463 pertencían ao sector de carne, 6165 ao lácteo e o resto a agricultores a tempo parcial ou de autoconsumo. O tamaño medio medrou de 8,44 hectáreas a 13,3. Aínda así, Galicia mantense como a terceira comunidade coas explotacións máis pequenas, tras Canarias e a Comunidade Valenciana.
Por tanto, nunha contorna onde acadar dimensión é clave para subsistir na produción agraria, non acaban de entenderse no sector vitivinícola a lentitude, os impedimentos e/ou as trabas administrativas para que os viticultores e as vitucultoras poidan transformar montes e matogueiras en viñedos. Sabemos que o uso da terra para viño está moi regulado mediante as autorizacións de plantacións e/ou os dereitos de plantación. Son normas que debemos respectar, pero, en Galicia, é vital que os produtores medren. Neste intre en que os viños galegos teñen unha boa aceptación nos mercados e que hai capacidade para valorizar as explotacións vitícolas incrementando o tamaño, non podemos desaproveitar a oportunidade de xerar valor para a poboación rural e animar ás novas xeracións neste cultivo.
O vello refrán galego dinos: nin viña no baixo nin trigo no cascallo. Galicia produce case a metade da madeira de España, e temos un sector forestal forte e en crecemento que medra en base, entre outros factores, ao abandono agrario do rural. Co cambio climático as condicións de aproveitar ladeiras de montes para viñedo increméntanse. Darlle vida e futuro agrario e gandeiro ao rural é darlle acceso a máis terra aos produtores, unha misión de todos, na que todos debemos comprometernos de verdade.
